.........
🌍 আমাৰ পৃথিৱী — এখন সুন্দৰ যাত্ৰা! 💫
মোৰ মৰমৰ সৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকল, 🥰
আহাঁ, আজি আমি এখন বিশেষ যাত্ৰাত ওলাম — এখন যাত্ৰা আমাৰ নিজৰ ঘৰ, আমাৰ প্ৰিয় পৃথিৱীখনৰ বিষয়ে জানিবলৈ! তোমালোকে কেতিয়াবা ৰাতিৰ আকাশলৈ চাই ভাবিছানে, "এই ইমান তৰা, চন্দ্ৰ, গ্ৰহবোৰ ক'ৰ পৰা আহিল? আমাৰ পৃথিৱীখন এই বিশাল আকাশৰ কোনখিনিত আছে?" যদি ভাবিছা, তেন্তে আজিৰ এই লেখাটো তোমাৰেই বাবে! চলা, একেলগে জানো আহাঁ। 🚀
🌞 প্ৰথমেই, আমাৰ পৰিয়ালটো চিনি লওঁ — সৌৰজগত
তোমালোকৰ যিদৰে এটা পৰিয়াল আছে, ঠিক সেইদৰে আমাৰ পৃথিৱীখনৰো এটা পৰিয়াল আছে — যাৰ নাম সৌৰজগত (Solar System)! এই পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হৈছে সূৰ্য, আৰু সূৰ্যদেৱৰ চাৰিওফালে ঘূৰি থাকে আঠোটা গ্ৰহ:
🪐 বুধ → শুক্ৰ → পৃথিৱী → মঙ্গল → বৃহস্পতি → শনি → ইউৰেনাচ → নেপচুন
দেখিলানে, আমাৰ পৃথিৱীখন সূৰ্যৰ পৰা তৃতীয় স্থানত আছে! এই গ্ৰহবোৰৰ উপৰিও আছে উপগ্ৰহ (যেনে আমাৰ চন্দ্ৰ), ধূমকেতু, উল্কা আৰু গ্ৰহাণুপুঞ্জ — এওঁলোক সকলোৱে মিলি গঠন কৰিছে আমাৰ সৌৰজগত। প্ৰতিটো গ্ৰহই সূৰ্যক এটা ডিমৰ আকৃতিৰ পথেৰে ঘূৰি থাকে, ঠিক যেন এখন গোলাকাৰ খেল-পথাৰত দৌৰি থকাৰ দৰে! 🏃♂️
⭐ সূৰ্য কিমান ডাঙৰ, জানা নেকি?
কল্পনা কৰি চোৱাচোন — সূৰ্য আমাৰ পৃথিৱীতকৈ প্ৰায় ৩ লাখ ৩০ হাজাৰ গুণ ডাঙৰ! আৰু ইয়াৰ বয়স প্ৰায় ১০০০ কোটি বছৰ! এতিয়াও প্ৰতিদিনে সূৰ্যই আমাক পোহৰ আৰু তাপ দি আছে, বিনামূলীয়াকৈ, একো বিনিময় নোখোজাকৈ। সঁচাকৈয়ে সূৰ্য আমাৰ বাবে এজন মহান বন্ধু, নহয়নে? ☀️💛
আৰু আমাৰ পৃথিৱীখনৰ কথা কওঁ। তোমালোকে ভাবিছা পৃথিৱীখন একেবাৰে গোল? প্ৰকৃততে ই সম্পূৰ্ণ গোল নহয়, ইয়াৰ মাজ অংশটো অলপ ফুলি আছে — এই আকৃতিক বিজ্ঞানীসকলে "Geoid" বুলি কয় । মজাৰ কথা নহয়নে? 😄
🧭 পৃথিৱীখনৰ এটা কাল্পনিক শলা আছে!
এতিয়া আহাঁ এটা মজাৰ কল্পনা কৰোঁ। ধৰি লোৱা পৃথিৱীখনৰ মাজেৰে ওপৰৰ পৰা তললৈ এডাল শলা সোমাই আছে — এই কাল্পনিক শলাডালকে মেৰুদণ্ড (Axis) বোলে । ইয়াৰ ওপৰৰ মূৰটো উত্তৰ-মেৰু আৰু তলৰ মূৰটো দক্ষিণ-মেৰু। পৃথিৱীয়ে ঠিক এই শলাডালৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিয়েই পশ্চিমৰ পৰা পূবলৈ ঘূৰি থাকে !
আৰু পৃথিৱীখনক দুই সমান ভাগত ভগাই থোৱা এডাল কাল্পনিক ৰেখাও আছে — ইয়াক বোলে বিষুৱৰেখা (Equator)। ইয়াৰ ওপৰ ভাগক উত্তৰ গোলাৰ্ধ আৰু তল ভাগক দক্ষিণ গোলাৰ্ধ বোলা হয়। আমাৰ ভাৰতদেশ আৰু অসম আছে উত্তৰ গোলাৰ্ধতে! 🇮🇳
বিষুৱৰেখাৰ সমান্তৰালে থকা আন কিছুমান ৰেখাকো অক্ষৰেখা (Latitude) বোলা হয়। এইবোৰৰ ভিতৰত চাৰিডাল বিশেষ অক্ষৰেখা আছে যিবোৰৰ নাম মনত ৰাখিব লাগিব:
- 🔸 কৰ্কট-ক্ৰান্তি (23°30' উত্তৰ)
- 🔸 মকৰ-ক্ৰান্তি (23°30' দক্ষিণ)
- 🔸 সুমেৰু বৃত্ত (66°30' উত্তৰ)
- 🔸 কুমেৰু বৃত্ত (66°30' দক্ষিণ)
🌐 এতিয়া পূব-পশ্চিম কেনেকৈ বিচাৰি পাম?
অক্ষৰেখাই আমাক উত্তৰ-দক্ষিণৰ কথা কয়, কিন্তু পূব-পশ্চিমৰ কথা কেনেকৈ জানিম? ইয়াৰ বাবে আছে দ্ৰাঘিমাৰেখা (Longitude) — এইবোৰ উত্তৰ-মেৰুৰ পৰা দক্ষিণ-মেৰুলৈকে টনা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ ৰেখা। ইয়াৰ ভিতৰত সবাতোকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণটো ৰেখাটো হৈছে মুখ্য দ্ৰাঘিমাৰেখা (Prime Meridian), যিয়ে ইংলেণ্ডৰ গ্ৰীনউইচ মানমন্দিৰৰ ওপৰেদি গৈছে।
জানানে, আমাৰ প্ৰিয় গুৱাহাটী চহৰখন আছে অক্ষাংশ ২৬°১১' উত্তৰ আৰু দ্ৰাঘিমাংশ ৯১°৭' পূবত! এতিয়া তুমিও পাৰিবা তোমাৰ চহৰখনৰ অৱস্থান বিচাৰি উলিয়াবলৈ! 🗺️
🌗 কিয় দিন হয়, কিয় ৰাতি হয়?
এতিয়া আহাঁ সবাতোকৈ মজাৰ অংশটোলৈ যাওঁ! তোমালোকে কেতিয়াবা ভাবিছানে, দিন আৰু ৰাতি কিয় হয়? ইয়াৰ উত্তৰটো লুকাই আছে পৃথিৱীৰ আহ্নিক গতিত। পৃথিৱীয়ে নিজৰ মেৰুদণ্ডৰ ওপৰত পশ্চিমৰ পৰা পূবলৈ ঘূৰি থাকে, আৰু এবাৰ সম্পূৰ্ণ ঘূৰিবলৈ প্ৰায় ২৪ ঘণ্টা সময় লয়। যিফালে সূৰ্যৰ পোহৰ পৰে, তাত হয় দিন, আৰু বিপৰীত ফালত হয় ৰাতি!
মজাৰ কথাটো হ'ল — ভাৰততে দিন হ'লে, আমেৰিকাত সেই একে সময়তে ৰাতি হৈ থাকে! 🌏🌙
আৰু এটা গথি আছে সেয়া হ'ল বাৰ্ষিক গতি — পৃথিৱীয়ে সূৰ্যক এবাৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰদক্ষিণ কৰিবলৈ প্ৰায় এবছৰ (৩৬৫ দিন) সময় লয়। এই গতিৰ বাবেই আমি গৰম, জাৰ আৰু বৰষুণৰ দৰে বিভিন্ন ঋতু উপভোগ কৰিব পাৰোঁ! 🍂❄️🌧️☀️
💛 শেষৰ কথা
মৰমৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকল, দেখিলানে আমাৰ পৃথিৱীখন কিমান আচৰিত আৰু সুন্দৰ! এই বিশাল বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডত আমাৰ এই সৰু পৃথিৱীখনেই আমাক জীৱন দিছে, আশ্ৰয় দিছে। যেতিয়াই আকাশলৈ চাবা, মনত ৰাখিবা — তুমি এখন অতি বিশেষ গ্ৰহত বাস কৰি আছা! 🌍💚
আশাকৰোঁ আজিৰ এই যাত্ৰাটো তোমালোকৰ ভাল লাগিল। যদি কোনো প্ৰশ্ন থাকে, তলত কমেণ্ট কৰি জনাবা — আমি সদায় তোমালোকৰ সৈতে আছোঁ! 🤗
ভাল থাকা, সুস্থ থাকা, আৰু পঢ়া-শুনাত মন দিয়া! 📚✨
💌 তোমালোকৰ প্ৰিয় শিক্ষক-শিক্ষয়িত্ৰীৰ ফালৰ পৰা — GGTCPL.COM
অনুশীলনী - ১
১. (ক) সূৰ্যৰ পৰিয়ালটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ সূৰ্যৰ পৰিয়ালটোৰ নাম সৌৰজগত (Solar System)। এই পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হৈছে সূৰ্য।
(খ) পৃথিবীৰ উপগ্ৰহটোৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ পৃথিবীৰ একমাত্ৰ উপগ্ৰহটোৰ নাম চন্দ্ৰ।
২. সৌৰজগতৰ গ্ৰহকেইটাৰ নাম সূৰ্যৰপৰা দূৰত্ব অনুসৰি একাদিক্ৰমে লিখা।
উত্তৰঃ (১) বুধ (Mercury), (২) শুক্ৰ (Venus), (৩) পৃথিবী (Earth), (৪) মঙ্গল (Mars), (৫) বৃহস্পতি (Jupiter), (৬) শনি (Saturn), (৭) ইউৰেনাচ (Uranus), (৮) নেপচুন (Neptune)।
৩. চন্দ্ৰটো সূৰ্যৰ তুলনাত বহুগুণে সৰু হ'লেও পৃথিবীৰপৰা দুয়োটাকে কিয় সমান দেখি?
উত্তৰঃ চন্দ্ৰটো সূৰ্যৰ তুলনাত আকাৰত বহুগুণে সৰু যদিও পৃথিবীৰ যথেষ্ট ওচৰত থকা বাবে পৃথিবীৰ পৰা চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য দুয়োটাকে আকাৰত প্ৰায় সমান যেন দেখা যায়। দূৰত্বৰ বাবেই এনে হয় — সূৰ্য বহুত দূৰত থকাত সৰু যেন লাগে, আনহাতে চন্দ্ৰ কাষত থকাত ডাঙৰ যেন দেখা যায়, ফলত দুয়োটা প্ৰায় একে আকাৰৰ যেন প্ৰতীয়মান হয়।
অনুশীলনী - ২
১. (ক) বৃহৎ পৃথিবীৰ ক্ষুদ্ৰ আহিটো কি?
উত্তৰঃ বৃহৎ পৃথিবীৰ ক্ষুদ্ৰ আহি বা নমুনাটো হ'ল গোলক (Globe)।
(খ) পৃথিবীৰ পৰিধি কিমান?
উত্তৰঃ পৃথিবীৰ পৰিধি প্ৰায় ৪০,০০০ কিলোমিটাৰ।
(গ) পৃথিবীয়ে কোন দিশৰপৰা কোন দিশলৈ ঘূৰে?
উত্তৰঃ পৃথিবীয়ে নিজ মেৰুদণ্ডৰ ওপৰত পশ্চিমৰপৰা পূবলৈ ঘূৰে।
(ঘ) পৃথিবীৰ মেৰুদণ্ডক কাক বোলে?
উত্তৰঃ পৃথিবীৰ কেন্দ্ৰেৰে পাৰ হৈ যোৱা কাল্পনিক ৰেখাডাল, যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পৃথিবীয়ে ঘূৰি থাকে, তাকে পৃথিবীৰ মেৰুদণ্ড (Axis) বোলে। ইয়াৰ ওপৰৰ শীৰ্ষ বিন্দুটোক উত্তৰ-মেৰু আৰু তলৰ শীৰ্ষ বিন্দুটোক দক্ষিণ-মেৰু বোলা হয়।
২. পৃথিবীৰ দুই মেৰু আৰু বিষুৱৰেখা দেখুৱাই এটা গোলক আঁকি দেখুওৱা:
উত্তৰঃ (এইটো এটা অংকন কাৰ্য — উত্তৰ-মেৰু, দক্ষিণ-মেৰু আৰু বিষুৱৰেখা দেখুৱাই এটা গোলকৰ ছবি আঁকিব লাগিব, ঠিক পাঠপুথিৰ চিত্ৰ ১.৭ৰ দৰে।)
অনুশীলনী - ৩
১. (ক) অক্ষৰেখা কাক বোলে?
উত্তৰঃ বিষুৱৰেখাৰ সমান্তৰালকৈ ক্ৰমে উত্তৰলৈ আৰু দক্ষিণলৈ অংকন কৰা বৃত্তাকাৰ ৰেখাবোৰক অক্ষৰেখা (Parallels) বোলে।
(খ) বিষুৱৰেখাৰ কৌণিক মান কিমান?
উত্তৰঃ বিষুৱৰেখাৰ কৌণিক মান হ'ল ০° (শূন্য ডিগ্ৰী), অৰ্থাৎ ০° অক্ষাংশ।
(গ) সুমেৰু আৰু কুমেৰুৰ কৌণিক মান কিমান?
উত্তৰঃ পৃথিবীৰ উত্তৰ-মেৰুৰ কৌণিক মান ৯০° উত্তৰ (90°N) আৰু দক্ষিণ-মেৰুৰ কৌণিক মান ৯০° দক্ষিণ (90°S)।
২. বিষুৱৰেখা বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ উত্তৰ-মেৰু আৰু দক্ষিণ-মেৰুৰপৰা সমদূৰত পূব-পশ্চিমমুখী কৰি অংকন কৰা কাল্পনিক ৰেখাডালক বিষুৱৰেখা (Equator) বোলে। এই ৰেখাডালে পৃথিবীখনক সমানে দুভাগ কৰিছে — উত্তৰ অংশক উত্তৰ গোলাৰ্ধ (Northern Hemisphere) আৰু দক্ষিণ অংশক দক্ষিণ গোলাৰ্ধ (Southern Hemisphere) বোলা হয়। ইয়াৰ কৌণিক মান ০°, আৰু ই আটাইতকৈ দীঘল অক্ষৰেখা। বিষুৱৰেখাক নিৰক্ষৰেখাও বোলে।
৩. এটা গোলকৰ ছবি আঁকি তাত প্ৰধান অক্ষৰেখা কেইডাল দেখুওৱা:
উত্তৰঃ (এইটো এটা অংকন কাৰ্য — গোলকৰ ছবি আঁকি তাত প্ৰধান অক্ষৰেখা চাৰিডাল দেখুৱাব লাগিব: কৰ্কট-ক্ৰান্তি (23°30' উত্তৰ), মকৰ-ক্ৰান্তি (23°30' দক্ষিণ), সুমেৰু বৃত্ত (66°30' উত্তৰ), কুমেৰু বৃত্ত (66°30' দক্ষিণ)।)
অনুশীলনী - ৪
১. (ক) দ্ৰাঘিমাৰেখা কাক বোলে?
উত্তৰঃ উত্তৰ-মেৰুৰপৰা দক্ষিণ-মেৰুলৈকে অংকন কৰা কাল্পনিক অৰ্ধবৃত্তাকাৰ ৰেখাবোৰক দ্ৰাঘিমাৰেখা (Meridians) বোলে।
(খ) দ্ৰাঘিমাংশ কি?
উত্তৰঃ দ্ৰাঘিমাৰেখাই বিষুৱৰেখা বা অক্ষৰেখাক যি ঠাইত ছেদ কৰে, সেই ঠাইৰ কৌণিক মানকে দ্ৰাঘিমাংশ (Longitude) বোলে।
(গ) পৃথিবীৰ পূব আৰু পশ্চিম- এই দুয়ো দিশে মুঠ কিমানডাল দ্ৰাঘিমাৰেখা কল্পনা কৰা হৈছে?
উত্তৰঃ ০° দ্ৰাঘিমাৰেখাৰ পূব দিশে ১৮০ডাল আৰু পশ্চিম দিশে ১৮০ডাল, অৰ্থাৎ মুঠতে ৩৬০ডাল দ্ৰাঘিমাৰেখা কল্পনা কৰা হৈছে।
(ঘ) মুখ্য দ্ৰাঘিমাৰেখা কাক বোলে?
উত্তৰঃ ০° আৰু ১৮০° দ্ৰাঘিমাৰেখা লগ হৈ যি পূৰ্ণ বৃত্ত সৃষ্টি কৰে, তাক মুখ্য দ্ৰাঘিমাৰেখা (Prime Meridian) বোলা হয়। ই গ্ৰীনউইচ মানমন্দিৰৰ ওপৰেদি গৈছে।
২. দ্ৰাঘিমাৰেখাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ উত্তৰ-মেৰুৰপৰা দক্ষিণ-মেৰুলৈকে অংকন কৰা কাল্পনিক অৰ্ধবৃত্তাকাৰ ৰেখাবোৰেই দ্ৰাঘিমাৰেখা। ই বিষুৱৰেখা বা অক্ষৰেখাবোৰক ৯০° কোণত ছেদ কৰে। মুখ্য দ্ৰাঘিমাৰেখাৰ পূব দিশৰ ভাগটোক পূব গোলাৰ্ধ আৰু পশ্চিম দিশৰ ভাগটোক পশ্চিম গোলাৰ্ধ বোলা হয়। প্ৰতিডাল দ্ৰাঘিমাৰেখা সমান দৈৰ্ঘ্যৰ আৰু প্ৰত্যেকেই এটা অৰ্ধবৃত্ত।
৩. অক্ষৰেখা আৰু দ্ৰাঘিমাৰেখাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
| অক্ষৰেখা | দ্ৰাঘিমাৰেখা |
|---|---|
| বিষুৱৰেখাৰ সমান্তৰালে অংকন কৰা বৃত্তাকাৰ ৰেখা | উত্তৰ-দক্ষিণ মেৰু সংযোগী অৰ্ধবৃত্তাকাৰ ৰেখা |
| এইবোৰ পৰস্পৰ সমান্তৰাল আৰু পূৰ্ণবৃত্ত | এইবোৰ পৰস্পৰ সমান্তৰাল নহয়, অৰ্ধবৃত্ত |
| মেৰুৰ ফালে ক্ৰমে সৰু হৈ যায়, পৰিধি কমি যায় | সকলো দ্ৰাঘিমাৰেখা সমান দৈৰ্ঘ্যৰ |
| মুঠ ১৮০ডাল (৯০° উত্তৰ + ৯০° দক্ষিণ) | মুঠ ৩৬০ডাল (১৮০° পূব + ১৮০° পশ্চিম) |
| প্ৰধান ৰেখা: বিষুৱৰেখা (০°) | প্ৰধান ৰেখা: মুখ্য দ্ৰাঘিমাৰেখা (০°, গ্ৰীনউইচ) |
অনুশীলনী - ৫
১. (ক) 'NASA'ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপটো কি?
উত্তৰঃ NASA = National Aeronautics and Space Administration (আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ গৱেষণা সংস্থা 'নাছা')।
(খ) পৃথিবীয়ে কাক চাৰিওফালে পৰিভ্ৰমণ কৰে?
উত্তৰঃ পৃথিবীয়ে সূৰ্যক চাৰিওফালে পৰিভ্ৰমণ কৰে।
(গ) পৃথিবীক নিজ মেৰুদণ্ডত এপাক ঘূৰিবলৈ কিমান সময় লাগে?
উত্তৰঃ পৃথিবীক নিজ মেৰুদণ্ডত এপাক ঘূৰিবলৈ ২৩ ঘণ্টা ৫৬ মিনিট ৪ ছেকেণ্ড সময় লাগে (দিন-ৰাতি মিলি প্ৰায় ২৪ ঘণ্টা)।
(ঘ) অপসূৰ আৰু অনুসূৰ কাক বোলে?
উত্তৰঃ পৃথিবীয়ে সূৰ্যক প্ৰদক্ষিণ কৰি থাকোঁতে যি অৱস্থানত সূৰ্যৰপৰা আটাইতকৈ দূৰৈত থাকে (৪ জুলাইৰ দিনা), তাক অপসূৰ (Aphelion) অৱস্থান বোলে। আনহাতে যি অৱস্থানত পৃথিবী সূৰ্যৰ আটাইতকৈ ওচৰত থাকে (৩ জানুৱাৰীৰ দিনা), তাক অনুসূৰ (Perihelion) অৱস্থান বোলে।
(ঙ) পৃথিবীয়ে সূৰ্যৰ চাৰিওফালে এপাক ঘূৰিবলৈ কিমান সময় লাগে?
উত্তৰঃ পৃথিবীয়ে সূৰ্যৰ চাৰিওফালে এপাক ঘূৰিবলৈ (বাৰ্ষিক গতি সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ) এবছৰ, অৰ্থাৎ ৩৬৫ দিন ৫ ঘণ্টা ৫৬ মিনিট ১৬ ছেকেণ্ড সময় লাগে।
২. আহ্নিক গতি কাক বোলে? ইয়াৰ দুটা ফলাফল লিখা।
উত্তৰঃ পৃথিবীয়ে নিজ মেৰুদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পশ্চিমৰপৰা পূবলৈ অবিৰামভাৱে ঘূৰি থকা গতিকে আহ্নিক গতি বা আৰ্তন গতি (Diurnal Motion/Rotation) বোলে। এপাক ঘূৰিবলৈ প্ৰায় ২৪ ঘণ্টা সময় লাগে।
ফলাফল: (১) দিন আৰু ৰাতি হয়। (২) সাগৰ-মহাসাগৰত জোৱাৰ-ভাটাৰ সৃষ্টি হয়।
৩. বাৰ্ষিক গতি কাক বোলে? ইয়াৰ দুটা ফলাফল লিখা।
উত্তৰঃ পৃথিবীয়ে নিজ মেৰুদণ্ডত ঘূৰি থকাৰ লগতে সূৰ্যক চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণ কৰা গতিকে বাৰ্ষিক গতি বা পৰিভ্ৰমণ গতি (Annual Motion/Revolution) বোলে। ইয়াক সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ প্ৰায় এবছৰ সময় লাগে।
ফলাফল: (১) ঋতু আৰু মাহৰ পৰিবৰ্তন হয়। (২) বছৰৰ বিভিন্ন সময়ত দিন-ৰাতিৰ দৈৰ্ঘ্য বেলেগ বেলেগ হয়।
৪. পৃথিবীৰ দুটা ভিন্ন অঞ্চলত কিয় একে সময়তে দিন-ৰাতি নহয়?
উত্তৰঃ পৃথিবীখন গোলাকাৰ আৰু ই নিজ মেৰুদণ্ডৰ ওপৰত পশ্চিমৰপৰা পূবলৈ ঘূৰি থকাৰ বাবে যিকোনো মুহূৰ্তত পৃথিবীৰ যি ফাল সূৰ্যৰ পিনে থাকে, তাত দিন হয় আৰু ঠিক বিপৰীত ফালেটোত ৰাতি হয়। যেনে, ভাৰতত দিন হ'লে সেই একে সময়তে আমেৰিকাত ৰাতি হয়। এই কাৰণেই পৃথিবীৰ বিভিন্ন অঞ্চলত একে সময়তে দিন-ৰাতি নহয়।
ভাবি উলিওৱা
(ক) আমি দিনৰ আকাশত তৰা কিয় দেখিবলৈ নাপাওঁ?
উত্তৰঃ দিনৰ ভাগত সূৰ্যৰ প্ৰখৰ পোহৰৰ বাবে আকাশত তৰাবোৰৰ ক্ষীণ পোহৰ ঢাকি পৰে, ফলত আমি সেইবোৰ দেখিবলৈ নাপাওঁ। প্ৰকৃততে তৰাবোৰ দিনতো আকাশতে থাকে, কিন্তু সূৰ্যৰ তীব্ৰ পোহৰৰ আগত সিহঁতৰ ক্ষীণ পোহৰ আমাৰ চকুৱে দেখা নাপায়। ৰাতি সূৰ্যৰ পোহৰ নথকাত আকাশ আন্ধাৰ হয় আৰু তেতিয়াহে আমি তৰাবোৰৰ ক্ষীণ পোহৰ স্পষ্টকৈ দেখিব পাওঁ।
(খ) ৰাতিৰ আকাশত চন্দ্ৰ সদায় কিয় দেখা নাযায়?
উত্তৰঃ চন্দ্ৰই পৃথিবীক প্ৰদক্ষিণ কৰি থকাৰ ফলত ইয়াৰ অৱস্থান প্ৰতিদিনে সলনি হৈ থাকে। কেতিয়াবা চন্দ্ৰ দিনৰ ভাগত আকাশত থাকে আৰু ৰাতি অস্ত যায়, আৰু কেতিয়াবা ৰাতিহে উদয় হৈ ৰাতিয়েই অস্ত যায় (ইয়াৰ উদয়-অস্তৰ সময় প্ৰতিদিনে প্ৰায় ৫০ মিনিটকৈ সলনি হয়)। তদুপৰি, চন্দ্ৰৰ কলা (Phases of Moon) অনুসৰি কেতিয়াবা আমাস্যাৰ সময়ত চন্দ্ৰৰ আলোকিত ভাগ পৃথিবীৰ পিনে নাথাকে, সেয়েহে চন্দ্ৰ একেবাৰে দেখা নাযায় বা অতি সৰুকৈহে (ক্ষীণ কলাৰূপে) দেখা যায়। এই কাৰণতেই ৰাতিৰ আকাশত চন্দ্ৰ সদায় দেখা নাযায়।
📝 পৰীক্ষাৰ বাবে অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰ
পাঠ ১: আমাৰ পৃথিৱী | ষষ্ঠ শ্ৰেণী
পৰীক্ষাত সততে সোধা হোৱা ধৰণৰ প্ৰশ্নসমূহ — অতি চমু প্ৰশ্ন (VSA), চমু প্ৰশ্ন (SA), খালী ঠাই পূৰণ, শুদ্ধ/অশুদ্ধ আৰু বহু বিকল্পভিত্তিক (MCQ) প্ৰশ্নসহ।
ক) অতি চমু প্ৰশ্ন (১ নম্বৰৰ) — এটাশব্দ/এটা বাক্যৰ উত্তৰ
| নং | প্ৰশ্ন | উত্তৰ |
|---|---|---|
| ১ | সৌৰজগতৰ কেন্দ্ৰত কি আছে? | সূৰ্য |
| ২ | পৃথিৱীৰ একমাত্ৰ উপগ্ৰহৰ নাম কি? | চন্দ্ৰ |
| ৩ | সূৰ্যৰ পৰা আটাইতকৈ ওচৰৰ গ্ৰহটো কি? | বুধ (Mercury) |
| ৪ | সূৰ্যৰ পৰা আটাইতকৈ দূৰৰ গ্ৰহটো কি? | নেপচুন (Neptune) |
| ৫ | গ্ৰহবোৰে সূৰ্যক প্ৰদক্ষিণ কৰা পথক কি বোলে? | কক্ষপথ (Orbit) |
| ৬ | পৃথিৱীৰ আকৃতিক বিজ্ঞানৰ ভাষাত কি বোলে? | উপবৃত্তাকাৰ (Geoid) |
| ৭ | পৃথিৱীৰ পৰিধি প্ৰায় কিমান? | ৪০,০০০ কিলোমিটাৰ |
| ৮ | পৃথিৱীৰ মেৰুদণ্ডৰ ওপৰৰ বিন্দুটোক কি বোলে? | উত্তৰ-মেৰু/সুমেৰু |
| ৯ | পৃথিৱীৰ মেৰুদণ্ডৰ তলৰ বিন্দুটোক কি বোলে? | দক্ষিণ-মেৰু/কুমেৰু |
| ১০ | বিষুৱৰেখাৰ কৌণিক মান কিমান? | ০° |
| ১১ | বিষুৱৰেখাৰ আন এটা নাম কি? | নিৰক্ষৰেখা |
| ১২ | মুখ্য দ্ৰাঘিমাৰেখাৰ মান কিমান? | ০° |
| ১৩ | মুখ্য দ্ৰাঘিমাৰেখা কোন মানমন্দিৰৰ ওপৰেদি গৈছে? | গ্ৰীনউইচ মানমন্দিৰ |
| ১৪ | সুমেৰু বৃত্তৰ অক্ষাংশ কিমান? | ৬৬°৩০' উত্তৰ |
| ১৫ | কৰ্কট-ক্ৰান্তিৰ অক্ষাংশ কিমান? | ২৩°৩০' উত্তৰ |
| ১৬ | মকৰ-ক্ৰান্তিৰ অক্ষাংশ কিমান? | ২৩°৩০' দক্ষিণ |
| ১৭ | দ্ৰাঘিমাৰেখা মুঠ কিমানডাল আছে? | ৩৬০ ডাল |
| ১৮ | অক্ষৰেখা মুঠ কিমানডাল আছে? | ১৮০ ডাল |
| ১৯ | পৃথিৱীৰ আহ্নিক গতিৰ সময়কাল কিমান? | ২৩ ঘণ্টা ৫৬ মিনিট ৪ ছেকেণ্ড (প্ৰায় ২৪ ঘণ্টা) |
| ২০ | পৃথিৱীৰ বাৰ্ষিক গতিৰ সময়কাল কিমান? | ৩৬৫ দিন ৫ ঘণ্টা ৫৬ মিনিট ১৬ ছেকেণ্ড (প্ৰায় ১ বছৰ) |
| ২১ | NASA-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি? | National Aeronautics and Space Administration |
| ২২ | পৃথিৱী সূৰ্যৰ ওচৰত থকা অৱস্থানক কি বোলে? | অনুসূৰ (Perihelion) |
| ২৩ | পৃথিৱী সূৰ্যৰ পৰা দূৰত থকা অৱস্থানক কি বোলে? | অপসূৰ (Aphelion) |
| ২৪ | অনুসূৰ অৱস্থান কেতিয়া হয়? | ৩ জানুৱাৰী |
| ২৫ | অপসূৰ অৱস্থান কেতিয়া হয়? | ৪ জুলাই |
| ২৬ | দুটা সময় মণ্ডলৰ মাজৰ সাধাৰণ পাৰ্থক্য কিমান? | ১ ঘণ্টা |
| ২৭ | প্ৰতি ১৫° দ্ৰাঘিমাংশত পৃথিৱীয়ে কিমান সময় লয়? | ১ ঘণ্টা |
| ২৮ | গুৱাহাটীৰ অক্ষাংশ-দ্ৰাঘিমাংশ কিমান? | ২৬°১১' উত্তৰ, ৯১°৭' পূব |
খ) খালী ঠাই পূৰণ কৰা
১. সূৰ্যৰ পৰিয়ালটোৰ নাম __________। (সৌৰজগত)
২. পৃথিৱী সূৰ্যৰ পৰা __________ নম্বৰ গ্ৰহ। (তৃতীয়)
৩. পৃথিৱীতকৈ সূৰ্য প্ৰায় __________ গুণ ডাঙৰ। (৩.৩ লাখ)
৪. পৃথিৱীৰ কেন্দ্ৰেৰে পাৰ হৈ যোৱা কাল্পনিক ৰেখাডালক __________ বোলে। (মেৰুদণ্ড)
৫. বিষুৱৰেখাৰ সমান্তৰালে অংকন কৰা ৰেখাবোৰক __________ বোলে। (অক্ষৰেখা)
৬. উত্তৰ-মেৰুৰপৰা দক্ষিণ-মেৰুলৈকে টনা ৰেখাবোৰক __________ বোলে। (দ্ৰাঘিমাৰেখা)
৭. পৃথিৱীৰ ঘূৰণৰ ফলত __________ আৰু __________ হয়। (দিন, ৰাতি)
৮. পৃথিৱীৰ সূৰ্যক প্ৰদক্ষিণ কৰা গতিক __________ গতি বোলে। (বাৰ্ষিক)
৯. জোৱাৰ-ভাটাৰ মূল কাৰণ __________ আৰু __________ৰ আকৰ্ষণ শক্তি। (চন্দ্ৰ, সূৰ্য)
১০. পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ এক নিৰ্দিষ্ট অঞ্চল য'ত একেই সময় মানি চলা হয়, তাক __________ বোলে। (সময় মণ্ডল)
গ) শুদ্ধ নে অশুদ্ধ লিখা
১. পৃথিৱী সূৰ্যৰ পৰা দ্বিতীয় গ্ৰহ। — অশুদ্ধ (তৃতীয় গ্ৰহ)
২. চন্দ্ৰ পৃথিৱীৰ একমাত্ৰ উপগ্ৰহ। — শুদ্ধ
৩. অক্ষৰেখাবোৰ পৰস্পৰ সমান্তৰাল নহয়। — অশুদ্ধ (সমান্তৰাল)
৪. দ্ৰাঘিমাৰেখাবোৰ পূৰ্ণবৃত্ত। — অশুদ্ধ (অৰ্ধবৃত্ত)
৫. বৃহস্পতি গ্ৰহৰ উপগ্ৰহ সংখ্যা আটাইতকৈ বেছি। — শুদ্ধ
৬. পৃথিৱীৰ আহ্নিক গতিৰ ফলত ঋতু পৰিবৰ্তন হয়। — অশুদ্ধ (বাৰ্ষিক গতিৰ ফলত)
৭. মুখ্য দ্ৰাঘিমাৰেখা গ্ৰীনউইচৰ ওপৰেদি গৈছে। — শুদ্ধ
৮. পৃথিৱী পশ্চিমৰ পৰা পূবলৈ ঘূৰে। — শুদ্ধ
ঘ) বহু বিকল্পভিত্তিক প্ৰশ্ন (MCQ)
১. সৌৰজগতৰ মুৰব্বী কোন?
(ক) পৃথিৱী (খ) চন্দ্ৰ (গ) সূৰ্য ✅ (ঘ) মঙ্গল
২. পৃথিৱীৰ উপগ্ৰহ সংখ্যা কিমান?
(ক) ১ ✅ (খ) ২ (গ) ০ (ঘ) ৩
৩. বিষুৱৰেখাৰ পৰা মেৰুৰ ফালে অক্ষৰেখাৰ পৰিধি —
(ক) বাঢ়ি যায় (খ) কমি যায় ✅ (গ) একে থাকে (ঘ) কোনোটোৱেই নহয়
৪. সুমেৰু বৃত্তৰ কৌণিক মান —
(ক) ২৩°৩০' (খ) ৬৬°৩০' উত্তৰ ✅ (গ) ৯০° (ঘ) ০°
৫. পৃথিৱীৰ আহ্নিক গতিৰ ফলাফল কোনটো?
(ক) ঋতু পৰিবৰ্তন (খ) দিন-ৰাতি ✅ (গ) বছৰ (ঘ) মাহ
৬. NASA কোন দেশৰ গৱেষণা সংস্থা?
(ক) ভাৰত (খ) ৰাছিয়া (গ) আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ ✅ (ঘ) চীন
৭. পৃথিৱী সূৰ্যৰ আটাইতকৈ ওচৰত থাকে —
(ক) ৪ জুলাইত (খ) ৩ জানুৱাৰীত ✅ (গ) ১ জানুৱাৰীত (ঘ) ২৫ ডিচেম্বৰত
ঙ) চমু প্ৰশ্ন (২-৩ নম্বৰৰ) — সংজ্ঞা/ব্যাখ্যা লিখা
১. গ্ৰহাণুপুঞ্জ কাক বোলে?
✅ মহাকাশত গ্ৰহৰ মাজত থকা কিছুমান সৰু সৰু পদাৰ্থৰ সমষ্টিক গ্ৰহাণুপুঞ্জ (Asteroid) বোলে।
২. উল্কা কি?
✅ আকাশত তীব্ৰ বেগে গৈ থকা অৱস্থাত হঠাতে জ্বলি উঠা পিণ্ডসমূহকে উল্কা বা পপীয়া তৰা (Meteor) বোলে।
৩. হাতীপথি কি?
✅ হাতীপথি হৈছে এখন তাৰকাৰাজ্য, য'ত বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ অলেখ তৰা বা নক্ষত্ৰ থুপ খাই আছে। (Milky Way Galaxy)
৪. পূব গোলাৰ্ধ আৰু পশ্চিম গোলাৰ্ধ কি?
✅ মুখ্য দ্ৰাঘিমাৰেখাই পৃথিৱীখনক পূব-পশ্চিমে দুটা সমান ভাগত ভগাইছে। পূব ফালৰ ভাগটোক পূব গোলাৰ্ধ আৰু পশ্চিম ফালৰ ভাগটোক পশ্চিম গোলাৰ্ধ বোলে।
৫. জোৱাৰ-ভাটা কি?
✅ মহাসাগৰৰ বুকুত চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যৰ আকৰ্ষণ শক্তিৰ ফলত সমুদ্ৰৰ পানী দৈনিক দুবাৰকৈ নিয়মিত ব্যৱধানত ওফন্দি ওপৰলৈ উঠা আৰু তাৰ পাছত তললৈ নমা ঘটনাকে জোৱাৰ-ভাটা (Tide) বোলে।
চ) ইঙ্গিতমূলক/যুক্তিভিত্তিক প্ৰশ্ন (৩-৫ নম্বৰৰ, পৰীক্ষাত সঘনাই অহা ধৰণৰ)
১. পৃথিৱীক "নীলা গ্ৰহ" বুলি কিয় কোৱা হয়? (অতিৰিক্ত জ্ঞান-ভিত্তিক)
✅ পৃথিৱীৰ প্ৰায় ৭১% ভাগ পানীৰে ঢকা, যাৰ বাবে কৃত্ৰিম উপগ্ৰহৰ পৰা লোৱা ছবিত পৃথিৱীখন নীলা-চুৱা ৰঙৰ দেখা যায়। এই কাৰণেই পৃথিৱীক "নীলা গ্ৰহ" বুলি কোৱা হয়।
২. যদি পৃথিৱীৰ আহ্নিক গতি নাথাকিলহেঁতেন, তেন্তে কি হ'লহেঁতেন?
✅ যদি পৃথিৱীৰ আহ্নিক গতি নাথাকিলহেঁতেন, তেন্তে পৃথিৱীৰ এফাল সদায় সূৰ্যৰ ফালে থাকিলহেঁতেন (সদায় দিন) আৰু আনফাল সদায় আন্ধাৰত থাকিলহেঁতেন (সদায় ৰাতি)। ফলত এফালে অত্যধিক গৰম আৰু আনফালে অত্যধিক জাৰ হ'লহেঁতেন, জীৱন প্ৰায় অসম্ভৱ হ'লহেঁতেন।
৩. অক্ষৰেখা আৰু দ্ৰাঘিমাৰেখাৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি? (গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন)
✅ অক্ষৰেখা আৰু দ্ৰাঘিমাৰেখাৰ সহায়ত পৃথিৱীৰ যিকোনো ঠাইৰ সঠিক অৱস্থান (উত্তৰ-দক্ষিণ আৰু পূব-পশ্চিম) নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি। এই কাৰণে মানচিত্ৰ পঢ়া, বিমান/জাহাজ চলোৱা, GPS ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে এই ৰেখাবোৰ অতি প্ৰয়োজনীয়।
৪. পৃথিৱীৰ দুটা ভিন্ন ঠাইত একে সময়তে দিন-ৰাতি নোহোৱাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰা।
✅ পৃথিৱী গোলাকাৰ আৰু ই নিজ মেৰুদণ্ডৰ ওপৰত পশ্চিমৰপৰা পূবলৈ ঘূৰি থকাৰ বাবে যিকোনো মুহূৰ্তত পৃথিৱীৰ কেৱল এফালেহে সূৰ্যৰ পোহৰ পৰে (দিন), আনফালে আন্ধাৰ থাকে (ৰাতি)। এই কাৰণেই পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ঠাইত একে সময়তে দিন-ৰাতি নহয়।
📌 মনত ৰাখিবলগীয়া গুৰুত্বপূৰ্ণ সংখ্যাবোৰ (দ্ৰুত পুনৰীক্ষণৰ বাবে)
| তথ্য | সংখ্যা |
|---|---|
| গ্ৰহৰ সংখ্যা | ৮ |
| পৃথিৱীৰ উপগ্ৰহ সংখ্যা | ১ |
| পৃথিৱীৰ পৰিধি | ~৪০,০০০ কিমি |
| আহ্নিক গতিৰ সময় | ~২৪ ঘণ্টা |
| বাৰ্ষিক গতিৰ সময় | ~৩৬৫ দিন |
| সময় মণ্ডলৰ পাৰ্থক্য | ১ ঘণ্টা প্ৰতি ১৫° |
| কৰ্কট/মকৰ-ক্ৰান্তি | ২৩°৩০' |
| সুমেৰু/কুমেৰু বৃত্ত | ৬৬°৩০' |
| দ্ৰাঘিমাৰেখা মুঠ | ৩৬০° |
| অক্ষৰেখা মুঠ | ১৮০° |
✏️ পৰামৰ্শঃ পৰীক্ষাৰ আগত এই তালিকাখন এবাৰ চকু ফুৰাই লোৱা, বিশেষকৈ সংখ্যা আৰু সংজ্ঞাবোৰ ভালদৰে মনত ৰাখিবা। শুভকামনা! 🌟
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
🎯 প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে GK প্ৰশ্ন-উত্তৰ
বিষয়ঃ পৃথিৱী, সৌৰজগত আৰু ভূগোল মৌলিক ধাৰণা
(APSC / ADRE / Assam Police / UPSC পেটাৰ্নত)
এই অধ্যায়টোৰ পৰা সাধাৰণ জ্ঞান (General Studies) বিভাগত এনেধৰণৰ প্ৰশ্ন প্ৰায়ে সোধা হয়। MCQ ফৰ্মেটত প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।
_____________________________________________________________________________________🌌 সৌৰজগত সম্পৰ্কীয়
১. সৌৰজগতৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ গ্ৰহ কোনটো?
(ক) শনি (খ) বৃহস্পতি ✅ (গ) নেপচুন (ঘ) পৃথিৱী (টোকাঃ পাঠপুথিত নথকা কিন্তু GK-ত অতি সঘনাই সোধা হোৱা প্ৰশ্ন — বৃহস্পতি আকাৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ)
২. সৌৰজগতৰ আটাইতকৈ সৰু গ্ৰহ কোনটো?
(ক) বুধ ✅ (খ) শুক্ৰ (গ) মঙ্গল (ঘ) নেপচুন
৩. সৌৰজগতত আটাইতকৈ বেছি উপগ্ৰহ থকা গ্ৰহটো কি?
(ক) শনি (খ) বৃহস্পতি ✅ (গ) ইউৰেনাচ (ঘ) নেপচুন
৪. কোনটো গ্ৰহক "ৰঙা গ্ৰহ" (Red Planet) বুলি কোৱা হয়?
(ক) শুক্ৰ (খ) মঙ্গল ✅ (গ) বুধ (ঘ) শনি
৫. পৃথিৱীক "নীলা গ্ৰহ" বুলি কোৱাৰ কাৰণ কি?
✅ পৃথিৱীৰ প্ৰায় ৭১% ভাগ পানীৰে আৱৃত হোৱাৰ বাবে।
৬. সৌৰজগতত আটাইতকৈ উষ্ণ গ্ৰহ কোনটো?
(ক) বুধ (খ) শুক্ৰ ✅ (গ) মঙ্গল (ঘ) পৃথিৱী (টোকাঃ বুধ সূৰ্যৰ আটাইতকৈ ওচৰত হ'লেও, শুক্ৰৰ ঘন বায়ুমণ্ডলৰ বাবে ই আটাইতকৈ উষ্ণ)
৭. ২০০৬ চনত কোনটো গ্ৰহক "বামন গ্ৰহ" (Dwarf Planet) শ্ৰেণীলৈ নমাই দিয়া হৈছিল?
(ক) প্লুটো ✅ (খ) নেপচুন (গ) বুধ (ঘ) ইউৰেনাচ
৮. পৃথিৱী আৰু চন্দ্ৰৰ মাজৰ গড় দূৰত্ব প্ৰায় কিমান?
(ক) ৩,৮৪,৪০০ কিলোমিটাৰ ✅ (খ) ১৫ কোটি কিলোমিটাৰ (গ) ৫০,০০০ কিলোমিটাৰ (ঘ) ১০ লাখ কিলোমিটাৰ
৯. পৃথিৱী আৰু সূৰ্যৰ মাজৰ গড় দূৰত্ব প্ৰায় কিমান?
(ক) ১৫ কোটি কিলোমিটাৰ ✅ (খ) ৫০ লাখ কিলোমিটাৰ (গ) ১ কোটি কিলোমিটাৰ (ঘ) ২০ কোটি কিলোমিটাৰ
🌍 পৃথিৱীৰ গঠন আৰু গতি সম্পৰ্কীয়
১০. পৃথিৱীৰ আহ্নিক গতিৰ সঠিক সময়কাল কিমান?
(ক) ২৪ ঘণ্টা (খ) ২৩ ঘণ্টা ৫৬ মিনিট ৪ ছেকেণ্ড ✅ (গ) ২২ ঘণ্টা (ঘ) ২৫ ঘণ্টা
১১. পৃথিৱীৰ বাৰ্ষিক গতিৰ সঠিক সময়কাল কিমান?
(ক) ৩৬৫ দিন (খ) ৩৬৫ দিন ৫ ঘণ্টা ৪৮ মিনিট ৪৫.৫ ছেকেণ্ড ✅ (গ) ৩৬৪ দিন (ঘ) ৩৬৬ দিন (টোকাঃ পাঠপুথিত ৫ ঘণ্টা ৫৬ মিনিট ১৬ ছেকেণ্ড দিয়া আছে — বিভিন্ন উৎসত সামান্য ভিন্নতা থাকে, উভয়েই গ্ৰহণযোগ্য)
১২. কোনটো গ্ৰহই সূৰ্যৰ চাৰিওফালে ঘূৰাৰ বিপৰীত দিশত নিজ অক্ষত ঘূৰে?
(ক) মঙ্গল (খ) শুক্ৰ ✅ (গ) বৃহস্পতি (ঘ) শনি
১৩. লিপ ইয়াৰ (Leap Year) হোৱাৰ কাৰণ কি?
✅ পৃথিৱীৰ বাৰ্ষিক গতিত ৩৬৫ দিনৰ উপৰিও অতিৰিক্ত প্ৰায় ৬ ঘণ্টা লাগে, এই অতিৰিক্ত ঘণ্টাবোৰ প্ৰতি চাৰি বছৰত মিলি এদিন (২৯ ফেব্ৰুৱাৰী) হয়।
১৪. বিষুৱৰেখাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় কিমান?
(ক) ৪০,০৭৫ কিলোমিটাৰ ✅ (খ) ৩৫,০০০ কিলোমিটাৰ (গ) ৫০,০০০ কিলোমিটাৰ (ঘ) ৩০,০০০ কিলোমিটাৰ
১৫. পৃথিৱীৰ মেৰুদণ্ড উলম্ব ৰেখাৰ পৰা কিমান ডিগ্ৰী হেলি আছে?
(ক) ২৩.৫° ✅ (খ) ৪৫° (গ) ৬৬.৫° (ঘ) ৯০°
🧭 অক্ষৰেখা, দ্ৰাঘিমাৰেখা আৰু সময় মণ্ডল
১৬. মুখ্য দ্ৰাঘিমাৰেখা কোনখন দেশৰ ওপৰেদি গৈছে?
(ক) ফ্ৰান্স (খ) ইংলেণ্ড ✅ (গ) জাৰ্মানী (ঘ) স্পেইন
১৭. ১৮০° দ্ৰাঘিমাৰেখাক আন কি নামে জনা যায়?
(ক) মুখ্য দ্ৰাঘিমাৰেখা (খ) আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাৰিখ ৰেখা (International Date Line) ✅ (গ) নিৰক্ষৰেখা (ঘ) কৰ্কট-ক্ৰান্তি
১৮. ভাৰতৰ প্ৰামাণিক সময় (IST) কোনখন দ্ৰাঘিমাৰেখাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ণয় কৰা হয়?
(ক) ৭৫°৩০' পূব (খ) ৮২°৩০' পূব✅ (গ) ৯০° পূব (ঘ) ৬০° পূব
১৯. ভাৰতত মুঠ কিমানটা সময় মণ্ডল আছে?
(ক) ১টা ✅ (খ) ২টা (গ) ৩টা (ঘ) ৪টা (টোকাঃ ভাৰত ভৌগোলিকভাৱে বহল হ'লেও গোটেই দেশতে একেটা সময় মণ্ডল (IST) ব্যৱহাৰ কৰা হয়)
২০. আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত কিমানটা সময় মণ্ডল আছে?
(ক) ২টা (খ) ৪টা মুখ্য (মূল ভূখণ্ডত) ✅ (গ) ৬টা (ঘ) ১টা
২১. অসমৰ অৱস্থান (অক্ষাংশ-দ্ৰাঘিমাংশ) প্ৰায় কিমান?
✅ প্ৰায় ২৪°-২৮° উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৮৯.৫°-৯৬° পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ মাজত।
২২. কৰ্কট-ক্ৰান্তি ৰেখা ভাৰতৰ কিমানখন ৰাজ্যৰ মাজেৰে গৈছে?
(ক) ৬খন (খ) ৮খন ✅ (গ) ১০খন (ঘ) ৫খন (টোকাঃ গুজৰাট, ৰাজস্থান, মধ্যপ্ৰদেশ, ছত্তীশগড়, ঝাৰখণ্ড, পশ্চিমবংগ, ত্ৰিপুৰা আৰু মিজোৰাম)
২৩. অসমৰ কোনো অংশৰ ওপৰেদি কোন বিশেষ অক্ষৰেখা বা দ্ৰাঘিমাৰেখা গৈছে নে?
✅ কৰ্কট-ক্ৰান্তি ৰেখা (23°30' N) অসমৰ দক্ষিণ ভাগৰ ওচৰেৰে (কাৰ্বি আংলং/দক্ষিণ অসম অঞ্চল) গৈছে।
🌐 বিবিধ (Miscellaneous) — GK বিশেষ প্ৰশ্ন
২৪. পৃথিৱীৰ উপগ্ৰহ (চন্দ্ৰ)লৈ প্ৰথম মানুহ প্ৰেৰণ কৰা মহাকাশ অভিযানৰ নাম কি?
(ক) এপ'ল'-১১ (Apollo-11) ✅ (খ) স্পুটনিক (গ) ভয়েজাৰ (ঘ) চন্দ্ৰযান
২৫. চন্দ্ৰত ভৰি থোৱা প্ৰথম মানুহজন কোন?
(ক) নীল আৰ্মষ্ট্ৰং ✅ (খ) ইউৰি গাগাৰিন (গ) বাজ অলড্ৰিন (ঘ) মাইকেল কলিন্স
২৬. ভাৰতৰ মহাকাশ গৱেষণা সংস্থাৰ নাম কি?
(ক) NASA (খ) ISRO ✅ (গ) ESA (ঘ) ROSCOSMOS
২৭. চন্দ্ৰযান-৩ কোন চনত চন্দ্ৰৰ দক্ষিণ মেৰুত সফলতাৰে অৱতৰণ কৰিছিল?
(ক) ২০২১ (খ) ২০২৩ ✅ (গ) ২০২২ (ঘ) ২০২৪
২৮. পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ কোনটো স্তৰে সূৰ্যৰ ক্ষতিকাৰক অতিবেঙুনীয়া ৰশ্মিৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰে?
(ক) ট্ৰপ'ষ্ফিয়াৰ (খ) অ'জন স্তৰ (Ozone Layer) ✅ (গ) মেছ'ষ্ফিয়াৰ (ঘ) থাৰ্ম'ষ্ফিয়াৰ
২৯. পৃথিৱীৰ উত্তৰ-দক্ষিণ ব্যাসতকৈ পূব-পশ্চিম ব্যাস বেছি নে কম?
✅ বেছি — পূব-পশ্চিম ব্যাস উত্তৰ-দক্ষিণ ব্যাসতকৈ প্ৰায় ৪৩ কিলোমিটাৰ বেছি (পৃথিৱী মাজভাগত অলপ ফুলি থকাৰ বাবে)।
৩০. আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাৰিখ ৰেখা (International Date Line) কোন মহাসাগৰেদি গৈছে?
(ক) ভাৰত মহাসাগৰ (খ) প্ৰশান্ত মহাসাগৰ✅ (গ) আটলাণ্টিক মহাসাগৰ (ঘ) আৰ্কটিক মহাসাগৰ
📌 দ্ৰুত পুনৰীক্ষণৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য
| বিষয় | তথ্য |
|---|---|
| আটাইতকৈ ডাঙৰ গ্ৰহ | বৃহস্পতি |
| আটাইতকৈ সৰু গ্ৰহ | বুধ |
| আটাইতকৈ উষ্ণ গ্ৰহ | শুক্ৰ |
| আটাইতকৈ বেছি উপগ্ৰহ থকা গ্ৰহ | বৃহস্পতি |
| ৰঙা গ্ৰহ | মঙ্গল |
| নীলা গ্ৰহ | পৃথিৱী |
| চন্দ্ৰত প্ৰথম ভৰি থোৱা মানুহ | নীল আৰ্মষ্ট্ৰং |
| ভাৰতৰ মহাকাশ সংস্থা | ISRO |
| ভাৰতৰ প্ৰামাণিক সময় দ্ৰাঘিমাৰেখা | ৮২°৩০' পূব |
| আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তাৰিখ ৰেখা | ১৮০° |
⚠️ বিশেষ টোকাঃ এই প্ৰশ্নবোৰৰ কিছুমান (যেনে গ্ৰহৰ তুলনামূলক তথ্য, ISRO, চন্দ্ৰযান আদি) পাঠপুথিখনত পোনপটীয়াকৈ দিয়া নাই, কিন্তু এই একেটা টপিকৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাত সচৰাচৰ সোধা হয়। এইবোৰ অতিৰিক্ত জ্ঞান হিচাপে চাই থোৱা ভাল, কিন্তু চূড়ান্ত সংখ্যা/তাৰিখৰ বাবে আনুষ্ঠানিক GK পুথি বা ইণ্টাৰনেটত এবাৰ সত্যাপন কৰি লোৱাটো শ্ৰেয়। 🎯
